نامه کانون های جهادی به رییس جمهور در خصوص مدیریت فرصت ترسالی، پیشگیری از خسارات سیلاب و فرسایش خاک (النینو)
نامه کانون های جهادی به رییس جمهور در خصوص مدیریت فرصت ترسالی، پیشگیری از خسارات سیلاب و فرسایش خاک (النینو)
نامه کانون های جهادی به رییس جمهور در خصوص مدیریت فرصت ترسالی، پیشگیری از خسارات سیلاب و فرسایش خاک (النینو)
کانون جهادی سنگرسازان بی سنگر،کانون بازنشستگان جهاد سازندگی و کانون جهادگران جهاد سازندگی در نامه ای به رئیس جمهور پیشنهاد اقدام فوری ملی برای مدیریت فرصت ترسالی، پیشگیری از خسارات سیلاب و فرسایش خاک (النینو) و بالفعل‌سازی ظرفیت آب و اراضی دیم کشور را داد.
به گزارش پایگاه خبری و تحلیلی دیدبان بازار، در این نامه آمده است: با توجه به احتمال وقوع بارش‌های قابل توجه و حتی رخدادهای حدی در ماههای پیش‌رو و با عنایت به افزایش نوسانات اقلیمی، پیشنهاد می‌شود دولت از هم‌اکنون رویکردی پیشگیرانه و فرصت محور در پیش گیرد؛ به‌گونه‌ای که بارش‌های احتمالی، به‌جای تبدیل‌شدن به سیلاب، فرسایش خاک و خسارت، تا حد امکان به ذخیره آب، تغذیه آبخوان‌ها، افزایش رطوبت خاک، توسعه تولید دیم و احیای پوشش گیاهی و مراتع تبدیل شود.
اهمیت موضوع از آن جهت مضاعف است که بخش قابل‌توجهی از سطح زیرکشت کشور متکی بر کشت دیم است و ظرفیت تولید طبیعی مراتع نیز اساساً به نزولات جوی و رطوبت ذخیره‌شده در خاک وابسته است. بنابراین، هر مقدار از آب باران که در زمان مناسب در خاک، آبخوان و عرصه‌های طبیعی نگهداری شود، می‌تواند هم‌زمان منبع تولید غذا و علوفه، عامل احیای منابع طبیعی و ابزار کاهش خسارات سیلاب و فرسایش باشد.
اگرچه بر اساس یک شاخص اقلیمی یا پیش‌بینی بلندمدت نمی‌توان وقوع ترسالی یا سیلاب را در منطقه‌ای مشخص با قطعیت اعلام کرد، اما اصل مدیریتی روشن است: آمادگی پیش از بارش، کم‌هزینه‌تر و مؤثرتر از جبران خسارت پس از وقوع آن است. از این رو، پیشنهاد می‌شود فرصت زمانی موجود به یک برنامه عملیاتی فوری تبدیل شود.
محورهای پیشنهادی اقدام
- شناسایی و اولویت‌بندی فوری حوضه‌ها و عرصه‌ها
- شناسایی حوضه‌های دارای خطر بالای سیلاب، فرسایش و تخریب اراضی و هم‌زمان شناسایی عرصه‌هایی که قابلیت استحصال، ذخیره و نفوذ آب باران و استفاده از رطوبت آن برای تولید دیم و احیای پوشش گیاهی را دارند.
- فعال‌سازی و تکمیل اقدامات آبخیزداری، آبخوانداری، سدهای زیرزمینی، ایجاد قنوات مدرن و کاهش تبخیر آب
- تکمیل و رفع نواقص طرح‌های نیمه‌تمام، سازه‌های آبخیزداری، پخش سیلاب، تغذیه مصنوعی و اقدامات بیولوژیک و مکانیکی در حوضه‌های اولویت‌دار، به‌ویژه پیش از شروع بارش‌های مؤثر.
۳. تبدیل رواناب‌های مخرب به ذخیره آب و رطوبت خاک
اجرای اقدامات سریع و کم‌هزینه برای کنترل رواناب، کاهش سرعت جریان، جلوگیری از فرسایش و افزایش نفوذ آب در خاک و آبخوان، متناسب با شرایط هر حوضه؛ با استفاده از ظرفیت استحصال آب باران، پخش سیلاب و سایر روش‌های بومی و نوین.
- برنامه ملی بهره‌برداری از فرصت کشت دیم
- هم‌زمان با آغاز فصل بارش، ظرفیت اراضی مناسب برای کشت بذور، درخت، کشت علوفه و گیاهان مقاوم به خشکی و شوری، شناسایی و برای بهره‌برداری سریع از رطوبت حاصل از بارندگی، بسته‌های اجرایی در اختیار کشاورزان و بهره‌برداران قرار گیرد. این اقدام می‌تواند بدون توسعه برداشت از منابع آب زیرزمینی، بخشی از ظرفیت مغفول تولید کشور را فعال کند.
۵. احیای سریع مراتع و اراضی تخریب‌شده
در عرصه‌هایی که امکان استقرار پوشش گیاهی وجود دارد، از رطوبت ایجاد شده در خاک برای بذرکاری، کپه‌کاری و سایر روش‌های مناسب احیای پوشش گیاهی استفاده شود. تلفیق این اقدامات با حفاظت رطوبت خاک می‌تواند با هزینه‌ای نسبتاً پایین، زمینه افزایش تولید علوفه، کاهش فرسایش و بازگشت تدریجی کارکردهای اکولوژیک آبخیزها را فراهم کند.
۶. بالفعل‌سازی ظرفیت اراضی کم‌بازده و مناطق کمتر برخوردار
ظرفیت‌های مغفول اراضی سبک، ماسه‌ای، شور و کم‌بازده برای تولیدات متناسب با شرایط اقلیمی، از طریق فناوری‌های نوین مدیریت آب و خاک، خاک‌سازی و بهبود ظرفیت نگهداری رطوبت، شناسایی و به‌صورت طرح‌های الگویی اجرا شود؛ از جمله در صورت توجیه فنی و اقتصادی، گلخانه‌های کم‌مصرف و انرژی‌صفر، سامانه‌های استحصال آب پشت بامها و سطوح صیغلی، قنات‌ها و کهریزهای مدرن و سدهای زیرزمینی.
- اجرای طرح‌های الگویی سریع و قابل توسعه
- به‌جای پراکنده‌کردن منابع، در هر منطقه چند طرح الگویی با شاخص‌های روشن فنی، اقتصادی و زیست محیطی اجرا و نتایج آن برای توسعه در مقیاس ملی ارزیابی شود. معیار انتخاب طرح‌ها باید میزان آب استحصالی و نفوذی، کاهش رواناب و فرسایش، افزایش تولید، اشتغال، هزینه هر واحد آب و محصول و پایداری منابع پایه باشد.
- استفاده از ظرفیت علمی، فناورانه و مشارکت مردمی
- دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، شرکت‌های دانش‌بنیان، کشاورزان، تشکل‌های محلی، بخش خصوصی و نهادهای عمومی در طراحی و اجرای طرح‌ها مشارکت داده شوند تا برنامه از یک اقدام صرفاً دولتی به یک برنامه ملی مشارکت‌محور برای حفاظت آب و خاک و تولید تبدیل شود.
پیشنهاد می‌شود با دستور جنابعالی، “کارگروه ویژه مدیریت فرصت ترسالی و حفاظت آب، خاک و مدیریت جامع آبخیزها در سطح ملی و استانی” در کوتاه ترین زمان ممکن و با حضور دستگاه‌های ذیربط و بهره‌گیری از ظرفیت علمی و اجرایی کشور، در کوتاه‌ترین زمان تشکیل و مأموریت یابد:
- حوضه‌ها و مناطق اولویت‌دار را شناسایی کند؛
- طرح‌های آماده و نیمه‌تمام قابل بهره‌برداری فوری را تعیین و اولویت‌بندی نماید؛
- بسته‌های اجرایی کوتاه مدت برای پیشگیری از سیلاب و استحصال آب باران ارائه کند؛
- ظرفیت اراضی مناسب کشت دیم و احیای مراتع، بذر پاشی زمینی و هوایی اراضی کم پوشش را برای سال زراعی پیش‌رو مشخص نماید؛
- ساز وکار مشارکت کشاورزان، بهره‌برداران، بخش خصوصی، خیرین و نهادهای عمومی را طراحی کند؛ و
- حداکثر ظرف مدت کوتاه، چند طرح الگویی دارای زمان‌بندی، برآورد هزینه، منبع تأمین مالی، مجری، شاخص نتیجه و قابلیت تعمیم ملی برای تصمیم‌گیری دولت ارائه نماید.
- گزارش کار مسئولان استانی و استانداران بصورت ماهانه دریافت و پیشرفت امور بطور منظم از طرق مناسب اطلاع رسانی عمومی شود.
این برنامه را می‌توان با هدایت و تجمیع ظرفیت‌ها و اعتبارات موجود و مردمی، جلوگیری از موازی‌کاری و جلب مشارکت بهره‌برداران و سرمایه‌گذاران اجرا کرد و هزینه آن را در مقایسه با خسارات ناشی از سیلاب، فرسایش خاک، کاهش تولید و تخریب منابع طبیعی به‌مراتب مقرون‌به‌صرفه‌تر ساخت. در صورت اقدام به‌موقع، یک بارش مناسب می‌تواند به‌جای آنکه صرفاً یک رخداد سیلابی و خسارت‌زا تلقی شود، به یک فرصت ملی برای ذخیره آب، تغذیه آبخوان، افزایش رطوبت خاک، توسعه تولید دیم، تأمین علوفه، احیای مراتع و تقویت امنیت غذایی و معیشت روستایی تبدیل گردد.
از این منظر، پیشنهاد حاضر صرفاً درخواست برای افزایش عملیات آبخیزداری و آبخوانداری و کاهش تبخیر و جلوگیری از هدر رفت آب نیست؛ بلکه پیشنهاد یک برنامه ملی برای تبدیل آب باران و رواناب فصلی به سرمایه تولیدی و زیست محیطی کشور است؛ برنامه‌ای که می‌تواند هم‌زمان در خدمت امنیت آب، امنیت غذا، حفاظت خاک، کاهش خسارات سیلاب، احیای منابع طبیعی و ایجاد اشتغال قرار گیرد.
شورای هماهنگی سه کانون آمادگی دارد با اتکا به ظرفیت علمی، فنی و تجربی خود، در شناسایی مناطق اولویت‌دار، ارزیابی طرح‌های موجود، طراحی بسته‌های اجرایی، تدوین طرح‌های الگویی و فراهم کردن زمینه مشارکت بخش‌های مردمی و غیردولتی همکاری نماید.
با عنایت به محدود بودن پنجره زمانی پیش از آغاز بارش‌های مؤثر، استدعا دارد دستور فرمایید موضوع در اسرع وقت بررسی و سازوکار اجرایی آن تعیین شود تا پیش از وقوع بحران، از فرصت احتمالی ترسالی برای حفاظت از منابع پایه و افزایش تولید کشور استفاده شود.
انتهای پیام 3 آبان 1405